وابسته به پارک علم و فناوری

استان چهارمحال و بختیاری

0383 222 9646

شنبه-پنجشنبه 24 ساعت شبانه روز

rayantejarat@imazrae.ir

بیماری های محیطی قزل آلا

با خواندن این بخش شما با بیماری های ناشی از عوامل محیطی آگاهی پیدا می کنید :

1 آشنایی با بیماری حباب گازی علائم و راه های پیشگیری و درمان آن

2 – آشنایی با بیماری آفتاب سوختگی و علائم آن

3 تغییرات فشار اسمزی که بر روی ماهی ها ایجاد می شود

4 آشنایی با علائمی که در ماهیان به دلیل قرار گرفتن در آبهای اسیدی ایجاد می شود

5 آشنایی با علائمی که در ماهیان به دلیل قرار گرفتن در آبهای قلیائی ایجاد می شود

6 – اطلاع از تغییرات ناشی از ph آب بر روی ماهیان و علائم آن

7   اطلاع از تغییرات ناشی از اکسیژن محلول در آب بر روی ماهیان و علائم آن

8 آشنایی با بیماری زمستانه یا سوزن یخی و علائم مربوطه

9   آشنایی با ترشی زدگی و قلیا زدگی

10 آشنایی با سندروم پژمردگی اسمولت

11 - اطلاع از تغییرات ناشی از درجه حرارت بر روی ماهیان و علائم آن

12 آشنایی با هیپوترمیا و هیپرترمیا و پیشگیری و درمان آنها

منشأ بیماریهای محیطی چیست؟

1-1- حباب گازی G.B.D : Gaz-bubble Disease ( بیماری غواصان ) :

در اثر پیدایش مقادیر زیاد اکسیژن محلول در آب بوجود می آید یا بعبارت دیگر در اثر کاهش ناگهانی فشار اکسیژن محیط خارجی و وجود فشار نسبی زیاد گاز داخلی ( بدن ) نسبت به محیط خارج ، گاز اکسیژن در سلول ها ، اندامها ، خون و غیره آزاد می شود . گاز موجود در داخل حباب ها ممکن است اکسیژن ، هوا و یا هیدروژن سولفوره باشد که در حالت اخیر(وجود هیدروژن سولفوره ) باید ماهیان را به استخرهای دیگر منتقل کرد .

در ماهی حوض هنگام تعویض آب این بیماری دیده شده که با تلفات شدید توأم بوده است . این بیماری در مزارع که پائین دست سدها قرار دارند بسیار شایع است .

علائم :

ماهیان مبتلا به شکل مزمن بیماری ، در سطح آب شنا کرده و تغذیه آنها کاهش یافته و بعلت نقص تغذیه تلف می شوند . در شکل حاد ممکن است آمبولی گازی منجر به تلفات دسته جمعی شود .

ایجاد حبابهای گازی در اطراف و پشت کره چشم , زیر باله های شنا , زیر فک و سایر قسمتهای نرم ، بافتها و سیستم گردش خون .

پیشگیری : جلوگیری از رشد جلبک ها بخصوص در آبهای حاوی نوزادان ماهیان .

درمان : با نصب دستگاهای تهویه و دمنده می توان عارضه حباب گازی را بر طرف کرد .

2-1- بیماری آفتاب سوختگی یا لکه های طاسی ( Bald spots ) :

علائم :

 ظهور نواحی خاکستری یا قرمز رنگ در بالای سر . این حالت بویژه در مجاری کم عمق و با ماهیان متراکم در ارتفاعات بالا و یا هنگام وجود مواد حساسیت زا نسبت به نور در جیره غذایی و کمبود ویتامین نیاسین گزارش شده است .

با توجه به قرار گيري در فصل تابستان و افزايش بروز بيماري آفتاب سوختگي در ماهيان قزل آلا توجه به نكات زير ضروري مي باشد :

1- حداقل يك سوم از سطح استخرها سايبان زده شود .

2- عمق آب افزايش یابد .

3- از تركيبات ضدعفوني كننده جهت جلوگيري از قارچ زدگي ضايعات استفاده شود .

درمان : استفاده از داروهای خوراکی اکسی تتراسایکلین

3-1-تغییرات فشار اسمزی :

آب خالص بر روی سلول ها های زنده یک اتمسفر فشار وارد می کند در حالی که آب دریا ممکن است فشار اسمزی حدود 5/6 اتمسفر داشته باشد . ماهیان دریایی مواد قابل نفوذ و املاح را دفع کرده و آب یاخته ای را نگه می دارند . این ماهیان اگر در آب شیرین قرار بگیرند بعلت تغییرات شدید یاخته ای نمک ها و آب ، تلف خواهند شد . ماهیان آبهای شیرین در صورت قرار گرفتن در آب دریا خواهند مرد زیرا نمک ها بوسیله یاخته های معتاد به نگه داشتن نمک گرفته شده و آب از یاخته های معتاد به از دست دادن آب ، خارج می شود .

بطور کلی هنگامی که ماهیان آب شیرین در آب دریا قرار می گیرند فشار اسمزی زیاد محیط باعث بیرون رفتن مقدار زیادی آب از بافت های آبشش ها می شود که در نتیجه باعث چروکیده شدن بافت های اطراف گشته و ماهی در اثر اختلالات تنفسی تلف میشوند ولی ماهیان مهاجر از این امر مستثنی هستند .

آبهای با خاصیت اسیدی بالا :

علائم :

ترشح زیاد موکوس – تغییر رنگ پوست و آبشش – حرکت شنای نا منظم – بلعیدن هوا – تلاش برای خروج از آب .

تلفات در آبهای خیلی اسیدی در اثر دست دادن چندین عامل پیش می آید که از جمله آنها می توان افزایش غیر طبیعی ترکیبات آهن در آب نام برد .

آبهای با قلیائیت زیاد :

این آبها در برکه ها و مزارع پرورش ماهی حاوی فلور گیاهی و جلبک غنی بخصوص در روزهایی آفتابی و همچنین در اثر وجود فاضلاب های آمونیاکی در دریاچه ها بوجود می آیند .

علائم :

تیرگی رنگ پوست – زخم شدن سرپوش آبششی -  ایجاد ضایعه بر روی آبشش .

4-1-تغییرات پی اچ

pH آبهای جاری بین 6/6 تا 5/7 می باشد . بطور کلی محدود مناسب pH برای ماهیان 5/6 تا 6/8 تعیین شده است و تغییرات سریع بین 4/5 تا 2/10 را تحمل می کنند . ماهیان کپور در pH حدود 4 تا 5/9 به زندگی خود ادامه می دهند و تغییرات سریع 3/3 تا 11 را تحمل می کنند . در حالی که ماهیان سردابی ( قزل آلا ) به آب با pH 5/6 تا 6/8 نیاز دارد . pH خیلی بالا یا خیلی پائین مستقیماً و یا در اثر ایجاد استرس بطور غیر مستقیم موجب مرگ ماهی می شود . بسیاری از مواد سمی با تغییر pH سمیت بیشتری پیدا می کنند .

تلفات ناشی از تغییرات PH در ماهیان بزرگتر بیشتر است .

اختلالات ناشی از تغییر pH خیلی بالا یا خیلی پائین شامل :

- مختل شدن pH عادی مایعات بدن و تغییر تعادل اسیدی

- عدم توانایی دفع بیکربنات یا جذب اکسیژن

علائم :

- تروماتیسم ( سوختگی ) پوست، آبشش ها و سایر بافت های خارجی بدن . گاهی ماهی آبشش ها را بازکرده و مواد غذایی را پرت میکند ( حرکتی شبیه عطسه زدن. رجوع شود به رفتارشناسی ماهیان ) . قرمزی پوست و باله ها ناشی از پاره شدن مویرگ های سطحی .برای اصلاح pH پائین از آب آهک و برای اصلاح pH بالا از کربنات کلسیم استفاده میشود که آب حالت تامپونی پیدا کند و در شرایط حاد حتماً تعویض آب صورت می گیرد .

5-1-تغییرات اکسیژن محلول در آب :

مقدار اکسیژن محلول در آبهای مختلف بسیار متغییر می باشد و بر حسب فصول و ساعات مختلف شبانه روز بخصوص در آبهای راکد ، درجه حرارت ، فشار جوی و املاح محلول در آن تغییر می کند . عواملی که باعث کم شدن اکسیژن می شوند عبارتند از : رکود آب ، افزایش گیاهان و فیتوپلانکتونهای داخل آب ، وجود میکروب ها و مواد آلی ، تراکم بیش از اندازه ماهیان ، درجه حرارت ( مقدار اکسیژن محلول در آب نسبت معکوس با درجه حرارت دارد ) همچنین ایجاد لایه های یخی روی سطح دریاچه یا استخر . احتیاجات ماهیان به اکسیژن بر حسب سن ، اندازه و گونه متفاوت است .  اکسیژن ماهی کپور حدود ppm5 و ماهی قزل آلا حدود ppm8 است . تعداد گلوبول های قرمز ماهیان در محیطهای آبی کم اکسیژن افزایش می یابد . هوادهی و کاهش عوامل کاهنده اکسیژن وضعیت را بهبود بخشید .

علائم :

به سطح آمدن و بلعیدن هوا – متراکم شدن ماهیان در مناطقی که از بالای سدها یا منافذ ، آب پاشیده می شود – رفتن به آبهای کم عمق ، کاهش فعالیت و بی حالی .

این موارد ممکن است اولین نشانه های کمبود اکسیژن محلول در آب باشد .

6-1- بیماری زمستان ( سوزن های یخی )

استخرهای کوچک و نوزادگاهی در فصول سرد خیلی زود یخ می بندد و تغذیه آنها را مشکل یا غیر ممکن می کند مگر اینکه جریان آب مداوم باشد . اگر سرمای شدید همراه با وزش باد باشد بلورهای یخی در استخر بصورت سوزن ظاهر خواهد شد و گاهی به حدی خواهد رسید که آب ورودی به استخرها غلیظ شده و مجراها بسته می شود . در مدت کوتاهی مقدار اکسیژن کم شده و ماهی برای بلعیدن هوا به سطح آب می آید و بلورهای یخی وارد آبشش می شود و علاوه بر ایجاد جراحت باعث اختلال در تنفس و در نتیجه تلفات زیاد می شود .

ترشی زدگی ( Acidosis ) :

علائم :

 حرکات سریع ، پرش و تلاش برای خروج از آب – بلعیدن هوا – شنای نامنظم و تشنجی - شنای دایره وار به حالت لرزشی – تنفس شدید – خونریزی آبششی و جلدی – ماهی در حالت شنای عادی تلف می شود – موکوس بیشتری ترشح کرده و دچار التهاب پوستی شده که به اصطلاح شیری شدن می گویند . ماهیان بیمار رنگهای بسیار درخشان دارند .

قلیا زدگی ( Alkalosis ) :

علائم :

علائم اولیه معمولاً به رنگ سفید مایل به آبی – کدر پوست  دیده می شود . گاهی پوسیدگی باله ها دیده می شود – قسمت هایی از پوست حالت سائیده شدن دیده شده و موکوس زیادی ترشح می کند - آبشش ها کم رنگ می شوند .

سندروم پژمردگی اسمولت ( Fading smolt syndrome ) :

اگر اسمولت های ماهی آزاد در موقع انتقال برای پرورش در دریا دچار نقص تنظیم فشار اسمزی شوند بعلت استرس ایجاد شده ( بویژه اگر در دوران نهفتگی ( کمون ) برخی از بیماریهای عفونی قرار گرفته باشند ) ممکن است تلفات زیادی در عرض 2 – 3 روز پس از انتقال داشته باشند . گاهی برای این حالت اصطلاح سندروم پژمردگی اسمولت بیان می شود .

درجه حرارت :

تغییرات سریع درجه حرارت و تجاوز از دامنه معمولی ممکن است موجب تروماتیسم حرارتی شود که خود اثراتی بر روی سیستم قلبی – عروقی و سیستم عصبی داشته و حالت کلوئیدی پروتئین ها را تغییر می دهد و فعالیت آنزیمی را کاهش داده و یا متوقف می سازد . در موقع کم شدن ناگهانی درجه حرارت در اثر بروز شوک حرارتی گلبول های قرمز ماهی ترکیده و از بین می روند و ممکن است به مرگ ماهی منجر شود . سازگاری با تغییرات درجه حرارت نباید بیش از ْc 1 در هر 2 دقیقه باشد ( این امر در مورد تخم ها نیز صادق است ) .

سرمازدگی یا هیپوترمیا Hypothermia :

علائم :

 ماهیان بی حال و رنگ پریده می شوند – باله های شنا جمع می شود – کند شدن شنا – شنای درجا – حرکات سریع باله های شنا یا لرزش باله ها – پهلو به پهلو افتادن – عدم تعادل – سیخ شدن باله های سینه ای روی بدن .

درمان : افزودن 5/0 %  کلرور سدیم به آب ممکن است اثرهای اسموتیک سرمازدگی را کاهش دهد .

در صورتی که کاهش درجه حرارت ناگهانی باشد کاهش بسیاری در پروتئین کل سرم ، سدیم و کلر بعلت فروپاشی تنظیم اسمزی و اختلال حاد کلیه رخ می دهد . عکس العمل در برابر دمای پائین تکانه و حتی همولیز درون رگی خواهد بود . مهار ایمنی که یکی از اثرات فیزولوژیک سرمازدگی است می تواند ماهی را در برابر بیماری های عفونی غیر مقاوم کند .

گرمازدگی یا هیپرترمیا  Hyperthermia :

به نظر میرسد این بیماری عوامل پیچیده ای داشته باشد ولی با این حال کاهش اکسیژن و استرس نقش عمده ای در این بیماری دارد .

علائم :

شنای سریع و تنفس بیش از حد – جنب و جوش – خونریزی های زیر پوستی در صورتی که شرایط محیطی اصلاح نشود .

پیشگیری : اضافه کردن سدیم ، منیزیم و کلسیم به آب مقاومت بسیاری از ماهیان را در برابر درجات حرارت بالا افزایش می دهد – افزودن 5/0 تا 1 % کلرور سدیم به آب بازماندگی را بالا خواهد برد .

مطالب مرتبط :

بیماری های باکتریایی

بیماری های قارچی قزل آلا

بیماری های انگلی قزل آلا

بیماری های ویروسی قزل آلا

بیماری های تغذیه ای قزل آلا

واژه نامه