وابسته به پارک علم و فناوری

استان چهارمحال و بختیاری

0383 222 9646

شنبه-پنجشنبه 24 ساعت شبانه روز

rayantejarat@imazrae.ir

بیماری های قارچی ماهیان(قزل آلا)

با خواندن این بخش شما به بیماری های قارچی زیر آگاهی پیدا می کنید :

1 – آشنایی با انواع تقسیم بندی قارچ ها

2 – شناخت عوامل مستعد کننده در بروز بیماری های قارچی

3 – آشنایی با بیماری قارچی ساپرولگنیازیس ، عامل ، علائم و ماهیان حساس

4 – آشنایی با بیماری قارچی برانکیومایکوزیس یا پوسیدگی قارچی آبشش ، عامل ، علائم و ماهیان حساس

5 – آشنایی با بیماری قارچی ایکتیوفونیازیس ، عامل ، علائم و ماهیان حساس

6 – آشنایی با بیماری قارچی فوزاریوم ، عامل ، علائم و ماهیان حساس

7 – آشنایی با بیماری قارچی فوما ، عامل ، علائم و ماهیان حساس

8 – آشنایی با بیماری قارچی اگزوفیالوزیس ( میستومای مغزی ) ، عامل ، علائم و ماهیان حساس

9 – آشنایی با بیماری قارچی آسپرژیلوس ، عامل ، علائم و ماهیان حساس

کلیات :

چه عواملی سبب ایجاد بیماریهای قارچی میشوند؟

- تقسیم بندی قارچی ها  براساس دیواره عرض :

1- دارای دیواره عرضی مانند ExophialaوFusarium

2- فاقد دیواره عرضی ( این گروه قارچ ها اختصاصی ماهیان هستند ) مانند : Saprolegnia و Branchiomyces

- تقسیم بندی دیگر قارچ ها :

1- گندیده خوار یا ساپروفیت ( از مو جودات یا مواد آلی تغذیه میکنند ) .

2- قارچ های انگلی ( غذای خود را از موجودات زنده دیگر به دست می آوردند ) .

- خصوصیت مشترک همه قارچ ها در نحوه تغذیه آنهاست که هتروتروفی است و همین خصوصیت قارچ ها را از گیاهان جدا می کند .

- ساپرولینوز :

اصطلاحی است که غالباً برای توصیف عفونت های قارچی پوست و آبشش بکاره برده میشود .

- مشخص ترین بیماری های قارچی ماهیان ، بیماریهای  قارچی جلدی هستند که توسط راسته ساپرولگنیال ایجاد میشوند .

عوامل مستعد کننده در بروز بیماریهای قارچی می تواند ترکیبی از موارد ذیل باشد .

1- درجه حرارت ( غالباً همه گیری زمانی ظاهر میشوند که درجه حرارت پایین باشد )

2- حضور ماهیان و تخم های مرده در استخرها و سالن های تکثیر به عنوان کانون عفونت .

3- آنتی بیویک درمانی

4- ضخامت متزاید و تولید افزایش یابنده موکوس پوست آزاد ماهیان بالغ در اثر هورمونهای جنسی

5- ترزیق هورمون برای تسریع و رسیدگی جنسی

6- تغییرات هورمونی در مرحله تبدیل شدن به اسمولت

- قارچ ها در هر مرحله زندگی خود ( جنسی یا غیر جنسی ) هاگ تولید میکنند که به علت داشتن تاژک به این هاگها زئوسپور ( Zoospore ) میگویند .

- معمولاً شرایط نامطلوب محیطی ، سوء تغذیه و سایر بیماری های اولیه و ثانویه زمینه ساز بروز بیماری های قارچی به حساب می آیند .

- زئوسپور عامل اصلی انتقال قارچ در میحط است . برای درمان قارچ از ترکیبات نقره از جمله برونوپول نقره  ( کرس 50% ) می توان استفاده کرد .

- راسته ساپرولگنیا دارای گونه های زیادی میباشد که بطور کلی علائم ذیل در آلودگی با این قارچ ها مشهود است که بسته به گونه علائم اختصاصی نیز قابل مشاهده است :

1- لکه های خاکستری - سفید بر روی پوست ماهی و آبشش ( حمله به پوست منجر به عدم تعادل مایعات و مختل شدن گردش خون محیطی میشود ) .

2- اندام های داخلی نیز در گیر میشوند ولی ابتلاء این اندام ها از طریق گردش خون نیست .

3- عفونت روده ای

4- بر روی تخم های مرده قرار میگیرند ( مشابه انگل کارچزیوم ) و از این طریق به تخم های سالم نیز نفود میکنند .

5- انسداد ترومبوزی عروق خونی

درمان :

فرمالین ، نمک ، H2O2 ، پرمنگنات پتاسیم و در حد خلیی کم از سولفات مس هم استفاده میشود .

ساپرولگنیازیس   Saprolegniosis

عامل :

قارچ فرصت طلب ساپرولگنیا .

ماهیان حساس :

درتمام ماهیان  اعم از گرمابی ، سردابی وآکواریومی دیده میشود . و بیشتر مخصوص تمام ماهیان آب شیرین است ( حداکثر شوری قابل تحمل 8/2 ppt  است ) .

 در تمام مراحل زندگی ماهی دیده می شود و سن برای آن اهمیت ندارد . مکان اختصاصی برای آلودگی ندارد . در این بیماری نقل و انتقال ماهیان به جای دیگر مشکل ایجاد نمیکند چون بیماری انتشار جهانی دارد . در دمای ْc 18-26 رشد می کند .

مرحله بیماری زا :

زئوسپور

تشخیص :

لام مرطوب ، کشت قارچ یا حتی نمونه های آسیب شناسی

ساپرولگنیازیس

علت مرگ ماهی در ابتلا به این قارچ ها ، اختلال در تنظیم اسمزی است . این قارچ توانایی تولید سم توکسین ندارند . در آلودگی مولدین و ماهیان پرواری با این قارچ ها ، ممکن است درمان خارجی به تنهایی مفید نباشد بنابراین بهبود شرایط محیطی نیز لازم است . یکی از علل کشتار زمستانه در دریاچه ها ، قارچ ساپرولگینا است ( البته عامل اصلی شاید بالا بودن میزان آمونیاک است ) . این بیماری بعنوان یک شاخص برای وجود یک مشکل در استخر ( مثل انگل های خارجی ) عمل میکند .

برانکیومایکوزیس  branchiomycosis (پوسیدگی قارچی آبشش )

عامل :

دو گونه قارچ فرصت طلب به نامهای :

1 - برانکیومایکوزیس سانگوینیس : در عروق آبششی قرار دارد – میزبان اصلی این گونه کپور معمولی است . نسبت به برانکیومایکوزیس دمیگرانس به اکسیژن بیشتری احتیاج دارد .

 2 - برانکیومایکوزیس دمیگرانس : علاوه بر عروق و مویرگ ها به سایر نقاط آبشش هم میرود – میزبان اصلی این گونه اردک ماهی و لای ماهی است . این دوگونه از نظر ظاهری کاملاً مشابه همدیگر هستند .

این بیماری بیشتر در استخر هایی دیده می شود که از تغذیه خوبی بر خوردار باشند . یعنی بار مواد آلی آن بالا ، دمای آب  بالای ْc20 و استخر غنی  از جلبک باشد .

اگر شکوفائی جلبکی داشته باشیم بیماری شدت بیشتری می یابد .

انتقال بیماری : 1-تماس مستقیم آبشش 2- بلع مستقیم اسپور قارچ . بیماری در آب های شیرین دیده میشود . این بیماری نقش مهمی در

دارد .

 بیماری به 2 شکل حاد مزمن دیده میشود . دو عامل نقش قطعی در بروز بیماری دارند :

1- کاهش اکسیژن محلول آب

2- پایین بودن Ph

بیماری از فصل بهار به بعد که دمای آب زیاد میشود شیوع پیدا میکند . دراین بیماری بار مواد آلی و آمونیاک آب مهم است .

 بیشتر قارچ های با PH اسیدی تحریک می شوند ( بیشترین همه گیری برای این قارچ زمانی است که  PHحدود 5.6-8.5 باشد ) .

نشانی ها و علائم :

اختلالات تنفسی که در اثر آن ماهیان در ورودی استخر شنا می کنند و هوا را می بلعند ، آبشش ها به علت انسداد عروق به رنگ قرمز روشن در می آیند ، به علت نکروز ، قسمت هایی از بافت آبشش سفید یا قهوه ای می شود و در مورد مزمن ، نواحی  رنگ پریده در آبشش ها بروز میکند ، هیپرپلازی ، لحیم شدن تیغه های آبشش ، ترمبوز توام با تلانژیکتازی و نکروز عروقی مشاهده میشود . مرگ ماهی به علت از دست دادن آبشش ( نقص تنفس ، نقص دفع NH3 ) است .

برانکیومایکوزیس,پوسیدگی قارچی آبشش

پیشگیری :

 تسریع جریان آب در موقع شیوع بیماری مفید است .

تشخیص :

با تهیه لام مرطوب از آبشش ، کشت قارچ ، تهیه نمونه آسیب شناسی و دیدن قارچ ها صورت میگیرد .

درمان :

ندارد .

باید ماهیان آلوده را معدوم کرد . همچنین خشک کردن استخر ، آهک پاشی ( آهک زنده ) و سولفات مس می تواند مفید باشد .

ایکتیوفونیازیس  Ichthyophoniasis( ایکتیوسپوریدیوزیس )

 عامل :

ایکتیوفونوس هافری می باشد .

یک بیماری سیستمیک با عامل بیماری زای اجباری است . دمای مناسب ْc10 است .

ماهیان حساس :

ماهیان دریایی ، آکواریومی و آب شیرین ( سردابی و گرمابی ) به این بیماری حساس هستند . حساس ترین ماهی ها کفشک و هرینگ هستند ) .

منشأ این بیماری ماهیان دریایی هستند و ماهیان پرورشی ( قزل الای رنگین کمان ) با تغذیه از ماهیان دریایی ( مثل شگ ماهیان ) به آن آلوده می شوند . راه اصلی انتقال آن از طریق گوارش است . ( انتقال از یک میزبان به میزبان دیگر هنگامی صورت می گیرد که کیست های نهفته به داخل مدفوع ماهیان رها شوند یا اینکه ماهی بمیرد ) .

چرخه زندگی :

کیست ها در کف حوضچه یا در بدن ماهی مرده از طریق تولید مثل غیر جنسی رشد می کنند و آمیبو بلاست ها در داخل کیست ایجاد می شوند . این موجودات در داخل کیست باقی می مانند و رشد می کنند تا اینکه توسط میزبان جدید بلعیده شوند . سپس اجسام آمیبوئیدی از کیست خارج شده و در روده میزبان آزاد می شوند و به طور فعال از دیواره روده ماهی عبور میکنند . این اجسام با جریان خون در بدن پخش می شوند ( در این میان ، اندام های که خون بیشتری به آنها می رسد دچار آلودگی بیشتری می شوند ) و نهایتاً به صورت کیست های خفته در بافت های بدن ماهی مستقر می شوند . بعضی از کیست های خفته ممکن است در لوله گوارشی جوانه زده و دیواره لوله گوارشی را انگلی نمایند . این بیماری در شگ ماهیان شیوع زیادی دارد بخصوص در زمستان که هوا سرد است . بعلت حضور کیست های قارچ در بافت زیر پوست ، پوست حالت خشن و زبر به خود می گیرد و بصورت کاغذ سمباده ای در می آید . این حالت بویژه در سطوح جانبی ، شکمی و منمطقه دمی قابل مشاهده است .

نسبت به ساپرولگنیوز شدت خیلی بیشتر اما شیوع کمتری دارد .

تشخیص :

تهیه لام مرطوب از کیست ها

کنترل و پیشگیری :

چون این کیست ها به حرارت حساس هستند می توانیم از حرارت دادن غذا ( ماهیان دریایی ) یا استریل کردن آن استفاده کنیم . ضد عفونی کردن وسایل با کلر ضروری است .

درمان :

ندارد .

علائم :

بیماری مزمن است . در اندامهای داخلی ( کبد ، قلب ، کلیه و طحال ) و مغز تشکیلات دانه ای به رنگ مایل به سفید شبیه سل یافت می شود . در عضلات جراحات نکروزی چرکی مشاهده می شود . تغییر شکل ستون فقرات ( لردوزیس و اسکلروزیس ) که ناشی از انقباضات عضلانی است نیز مشاهده می شود . در همه جهان دیده می شود .

ایکتیوفونیازیس

پاروپایان ، موجودات پلانکتونی ، پرندگان و پستانداران آبزی در انتقال بیماری نقش دارند  .

فوزاریوم  Fusarium

عامل :

گونه مهم آن فوزاریوم سولانی که باعث بیماری آبشش سیاه و عفونت و ضایعات کاراپاس در میگو می شود .

یک قارچ ساپروفیت است . این قارچ در بچه ماهیان از عفونت های سطحی و کیسه شنا جدا شده است . وقتی بچه ماهی به سطح آب می آید تا کیسه شنایش را پر کند این قارچ ها وارد بدن ماهی شده و خود را به کیسه شنا می رساند ( از طریق پنئوماتوفور ) .

ماهیان حساس :

این قارچ در ماهیان انگشت قد و بچه ماهیان دیده می شود .

تشخیص :

کشت در محیط آبی

فوما  phoma

عامل :

گونه مهم آن فوما هارباروم است و بیماری کیسه شنا را بوجود می آورد .

یک قارچ ساپروفیت گیاهی از راسته اسفروپسیدال که بیشتر بچه ماهیان انگشت قد را درگیر می کند . کیسه شنا را از بین می برد و باعث التهاب و نکروز می شود . مشکل زمانی بوجود می آید که اسپور قارچ در غذا به مصرف لارو برسد . اگر بیماری پیشرفت کند به عضلات هم میرسد .

علائم :

تیرگی رنگ لاروها ، تورم مخرج توأم با خونریزی ، سر به سمت بالا و دم به سمت پائین ، خوابیدن به پهلو ، شنای غیر عادی و عدم تعادل .

اگزوفیالوزیس Exophiallosis   ( میستومای مغزی )

عامل :

اگزوفیالاسالمونیس .

یک قارچ داخلی است و در سطح بدن علامتی ندارد . جایگاه آن در مغز است و سیستم عصبی را درگیر می کند و علائمی که ایجاد می کند عصبی است . از راه خوراکی منتقل می شود . بیماری سیر مزمن دارد .

ماهیان حساس :

آزاد ماهیان را درگیر می کند ( دریایی و غیر دریایی ) .

علائم :

عدم تعادل و شنای چرخشی . سبب ایجاد گرانولومای غیر چرکزا در مغز و ناحیه جمجمه می شود .

تشخیص :

از طریق کشت قارچ .

درمان :

ندارد .

آسپرژیلوس  Asoergylus

عامل :

گفته می شود عامل بیماری هپاتوم است .

سم آفلاتوکسین تولید می کند و با غذا و شرایط نگهداری آن در ارتباط است .

علائم :

در صورت تغذیه ماهی از غذای حاوی سم ، کبد در اثر جذب سم بزرگ شده و دارای تشکیلات گرهی می شود که یک حالت توموری به کبد می دهد .

ماهیان حساس :

ماهیان معمولاً در سنین یک یا دو سال به این بیماری حساس ترند . این قارچ می تواند انسان را نیز درگیر کند .

مطالب مرتبط :

بیماری های باکتریایی

بیماری های انگلی قزل آلا

بیماری های تغذیه ای قزل آلا

بیماری های ویروسی قزل آلا

بیماری های محیطی قزل آلا

واژه نامه