وابسته به پارک علم و فناوری

استان چهارمحال و بختیاری

0383 222 9646

شنبه-پنجشنبه 24 ساعت شبانه روز

rayantejarat@imazrae.ir

روش حمل و نقل ماهی قزل آلا


روش حمل و نقل ماهی قزل آلا

حمل و نقل بچه ماهی ها به استخرهای پرورشی :

  •  مرحله اول در شروع پرورش ماهی ، تهیه و انتقال بچه ماهیهای خریداری شده با حداقل تلفات به کارگاه پرورشی است .

  • در گام اول باید سعی کرد تا بچه ماهیان مورد نیاز از کارگاهی تهیه شوند که گواهی بهداشتی داشته باشند و سلامت بچه ماهیان مورد نیاز را تأیید کند و همچنین باید سعی کرد تهیه بچه ماهیها از نزدیکترین محل به کارگاه پرورش ماهی صورت بگیرد .


اصول و شرایط حمل و نقل بچه ماهی قزل آلا :

 تعویض و گردش آب :

  • حساسترین نیاز فیزیولوژیکی ماهی در مخازن حمل ، رسیدن منظم آب هوادهی شده به همه نقاط مخزن است .

  • معمولاً مقدار آب در گردش باید حداقل 50 درصد حجم آب مخزن در هر دقیقه باشد .

  • گردش آب با نصب پمپهایی بر روی مخزن امکان پذیر می باشد که با برق ماشین کار می کنند . 

 

 سیستم هوادهی در پرورش ماهی :

  •  نیاز اکسیژنی ماهی200-400 میلی گرم به ازای هر کیلوگرم وزن بدن در شرایط عادی می باشد که در اثر استرس یا شنای سریع این مقدار بیشتر خواهد بود .

  • اگر یک مخزن 1000 لیتری 1 گرم  اکسیژن داشته باشد ، با قرار گرفتن ماهی ظرف چند دقیقه مصرف می شود . به همین دلیل باید آب به طور مرتب هوادهی شود .

  • اینکار با تزریق هوا از طریق لوله ها و پخشگرها (دیفیوزر ) ممکن می شود .

  • پخشگر یا لوله های سوراخدار در کف مخزن قرار می گیرد . مقدار اکسیژن مصرفی ماهی به عواملی مانند شدت تحرک ماهی ، تراکم ماهی ، فاصله زمانی از آخرین غذا دهی ، دما و pH بستگی دارد . همچنین بازده هوادهی مخازن به اندازه حباب های هوای تولید شده و یکنواختی آنها و محل نصب لوله ها بستگی دارد .

  •  از طرفی اکسیژن دهی بیش از حد علاوه بر هدر دادن مقدار زیادی اکسیژن و صرف هزینه زیاد ، باعث ایجاد شرایط فوق اشباعیت اکسیژن و ناراحتی حباب گازی در ماهی ها و افزایش  CO2در خون ماهی و در نتیجه مسمومیت و مردن ماهی می شود .

  • بطور کلی ، برای ماهی های قزل آلا ، یک سیستم هوادهی که بتواند اکسیژن را در حد  80 درصد اشباعیت یا بالاتر نگهدارد ، نیاز ماهی را برطرف می کند که این حالت در شرایطی بوجود می آید که آب مخزن حمل با دمای  10 درجه سانتیگراد ، 10-12 میلی گرم در لیتر اکسیژن داشته باشد .

 

 کاهش سمیت آمونیاک ( NH3 ) :  

  • ماهی قزل آلا به ازای هر کیلوگرم غذای مصرفی ، مقدار 30 گرم آمونیاک تولید و وارد آب می کند .

  • بنابراین غلظت آمونیاک بسرعت افزایش می یابد . مقدار آمونیاک تولید شده در هنگام حمل به زمان قطع غذادهی و مدت زمان حمل و نقل بستگی دارد .

  • اگر زمان قطع غذا طولانی و مسافت کوتاه باشد ، میزان آمونیاک تولیدی کمتر خواهد بود ، از طرفی هوادهی نیز مقدار آمونیاک را کاهش می دهد .

 

کاهش سمیت دی اکسید کربن :

  •  مشکل تجمع دی اکسید کربن در مخازن حمل ماهی جدی تر از تجمع آمونیاک است .

  • بطور کلی ، ماهی ها در برابر هر میلی گرم اکسیژن مصرفی ،4/1  میلی گرم CO2 تولید می کند و بنابراین هر کیلو گرم ماهی که حدود 200 میلی گرم در ساعت اکسیژن مصرف می کند در هر ساعت حدود 280 میلی گرم CO2 تولید میکند . در عمل ، اگر هوادهی آب انجام نگیرد ، غلظت CO2 نیم ساعت پس از بارگیری ماهی در مخازن به  20 – 30 میلی گرم در لیتر می رسد که این حالت نا مطلوب است .

  • از آنجا که غلظت معمول CO2 در خون قزل آلا خیلی پایین است ، استرس ناشی از افزایش  CO2 خون در آنها شدیدتر است .

  • غلظتهای بیش از 15 – 20 میلی گرم در لیتر CO2 در حین حمل قزل آلا بعنوان غلظتهای حداکثری محسوب می شود .

  • یک وظیفه اساسی هوادهی جلوگیری از تجمع  CO2می باشد .

  • CO2 خارج شده از آب در بالای سطح آب تجمع پیدا می کند و اگر سریعاً خارج نشود به سادگی در آب حل می شود . به همین خاطر مخازن دارای دریچه یا لوله تهویه می باشند .

 

قطع غذادهی در ماهیان برای جلوگیری از مسمومیت و ایجاد تلفات :

  •  ﻏﺬا دﻫﯽ ﺑﻪ ﻣﺎﻫﯿﻬﺎ ﺣﺪاﻗﻞ 24 ﺳﺎﻋﺖ ﻗﺒﻞ از ﺣﻤﻞ و ﻧﻘﻞ ﻗﻄﻊ ﺷﻮد .

  • گرسنگی ماهی موجب کاهش مصرف اکسیژن ، کاهش تولید CO2 و آمونیاک و مدفوع ماهی ها میشود .

  • میزان سوخت و ساز قزل آلا در فاصله زمانی کمتر از 48 ساعت از گرسنگی کاهش پیدا نمی کند و پس از 6 ساعت از گرسنگی مصرف اکسیژن ماهی تا یک چهارم و ترشح آمونیاک تا نصف کاهش پیدا می کند.

  • بطور کلی قزل آلای کمتر از یک گرم بایستی حداقل 3 روز قبل از حمل قطع غذا شوند .

  • بسته به دمای آب و وزن ماهی ، باید ماهی های کمتر از 1 گرم  72  ساعت و بیش از یک گرم حداقل 48 ساعت قبل ، قطع غذادهی شوند .

 

کاهش دمای آب برای کاهش تلفات در ماهیان:

  • مهمترین جنبه های کنترل دمای آب ، استفاده از دمای پایین در مدت حمل و جلوگیری از شوک حرارتی بر اثر  اختلاف دمای آب مخزن و محل رها سازی می باشد .

  • کاهش دما به پایین تر از حد طبیعی ، مصرف اکسیژن را کاهش می دهد و موجب کاهش تولید CO2 و آمونیاک می شود .

  • با کاهش هر درجه دمای آب می توان 10 درصد به تراکم بارگیری اضافه نمود.

  • با استفاده از سیستم سرد کننده یا یخ بدون کلر آب را سرد می کنند .

  • اختلاف دمای آب مخزن و آب محل رهاسازی نباید بیش از 10 درجه باشد چون استرس زاست. استرس شوک حرارتی کمتر از  10 درجه ، ملایم بوده و برای ماهی قزل آلا قابل تحمل است .  

  •  همچنین باید ﻣﺨﺰن ﺣﻤﻞ و ﻧﻘﻞ ﺑﺎ آﺑﯽ ﮐﻪ دﻣﺎي آن ﺑﻪ اﻧﺪازه دﻣﺎي آب اﺳﺘﺨﺮ ﻫﺎي ﻧﮕﻬﺪاري ﺑﭽﻪ ﻣﺎﻫﯿﺎن اﺳﺖ ﻫﻢ دﻣﺎ ﺷﻮد .

 

استفاده از نمک و مواد معدنی برای ماهیان :

  •  افزودن مقداری نمک معمولی ( NaCl ) ( 5/ تا 1 درصد ) در آب مخزن ﺟﻬـﺖ ﺟﻠـﻮ ﮔﯿـﺮي از ﺑـﺮوز ﺑﯿﻤﺎرﯾﻬﺎي ﻗﺎرﭼﯽ ، موجب افزایش بقای بچه ماهی ها می شود .

  • محاسن فیزیولوژیکی نمک های ساده و مواد معدنی مخلوط افزودنی به آب بیشتر به دلیل نقش حفاظتی آنها در برابر از دست رفتن الکترولیت های خون است که تهدیدی برای بازماندگی ماهی و همچنین برای جلوگیری از برهم خوردن تنظیم یونی در خون می باشد .

  • برخی نمک ها و مواد معدنی عبارتند از نمک طعام (NaCl)، بی کربنات سدیم (HCO3Na  ) ، سولفات سدیم ( Na2SO4 ) ، کلرید کلسیم ( CaCl2 ) ، فسفات پتاسیم ( K3PO4 ) ، سولفات منیزیم ( MgSO4 ) ، کلرید پتاسیم ( KCl ) و نمک دریایی . تنها عیب نمک ها و مواد معدنی این است که باعث خوردگی و فرسوده شدن وسایل حمل فلزی می شوند .

 

استفاده از مواد آرام کننده برای ماهیان:

باعث کاهش سوخت و ساز ماهی ، کاهش مصرف اکسیژن ، کاهش تولید دی اکسید کربن و آمونیاک ، کاهش استرس ، کاهش فعالیت و حرکات ماهی ها در آب می شوند . با استفاده از این مواد می توان تراکم حمل را تا سه برابر افزایش داد . موادی مانند : داروهای خواب آور سدیم سکونال ، سدیم آمیتال ، کینالدین ، متومیدات و آرام کننده های 2 - فنوکسی اتانول و تری کائین ، متانوسولفانات MS222  

 


روش محاسبه تراکم حمل برای ماهیان :

  • ﺗﻌﺪاد ﺑﭽﻪ ﻣﺎﻫﯽ ﮐﻪ ﻣﯽ ﺗﻮاﻧﺪ ﺑﻪ ازاي ﻫﺮ ﻣﺘﺮ ﻣﮑﻌﺐ آب ﺣﻤﻞ و ﻧﻘﻞ ﺷﻮد ﺑﻪ ﻋﻮاﻣﻠﯽ ﭼﻮن درﺟﻪ ﺣـﺮارت آب ، درﺟﻪ ﺣﺮارت ﻣﺤﯿﻂ ، ﻣﯿﺰان ﺗﺒﺎدل ﺣﺮارﺗﯽ ﺑﯿﻦ آب ﻣﺨﺰن و ﻣﺤﯿﻂ ﺧﺎرج ، اﻧـﺪازه و وزن بچه ﻣﺎﻫﯽ و ﻣﯿﺰان اﮐﺴﯿﮋن ﺗﺰرﯾﻖ ﺷﺪه ﺑﻪ داﺧﻞ ﻣﺨﺰن ﺑﺴﺘﮕﯽ دارد .

  • در کشور ما از روش محاسبه نسبت وزن کل توده ماهی ( کیلو گرم ) به واحد حجم آب ( متر مکعب ) استفاده می شود . تراکم معمول حمل به روش سنتی 20 - 40 کیلوگرم در متر مکعب آب در نظر گرفته می شود . روش محاسبه نسبت وزن ماهی به وزن آب برحسب درصد در ایران مرسوم نیست .  


روشهای حمل بچه ماهیان :

1.  حمل با کیسه های نایلونی :

  • برای این منظور از کیسه های نایلونی ضخیم دو یا سه لایه استفاده می شود ؛ به این ترتیب که ابتدا 25 درصد کیسه های نایلونی را از آب استخر حاوی بچه ماهیها پر می کنیم .

  • سپس به نسبت  10 - 20 کیلوگرم در متر مکعب درون کیسه ها ، بچه ماهی را وارد می کنیم .

  • بعد از خالی کردن هوای موجود در کیسه نایلونی ، این فضا را توسط اکسیژن موجود در کپسول اکسیژن پر می کنیم ( یعنی75  درصد باقیمانده فضا ) .

  • سپس در کیسه نایلونی را با نخ می بندیم .

  • کیسه های آماده شده به این صورت را می توان در کارتن قرار داد یا کاغذ پاره ، روزنامه و یخ اطراف کیسه می گذارند تا دما را پایین نگهدارد و اگر یخ ذوب شد آب جذب شود .

  • بعد از حمل کیسه های حاوی بچه ماهی به محل کارگاه مورد نظر ، برای همدما شدن آب ( آداپتاسیون ) درون کیسه ها و حوضچه ها و جلوگیری از استرس بچه ماهیها ، آنها را درون حوضچه ها قرار میدهیم و بعد از همدما شدن ، کیسه ها را پاره و بچه ماهیان را به آرامی در حوضچه ها رها می کنیم .

  • ( برای همدما شدن به ازای هر درجه اختلاف دما  2 دقیقه وقت لازم است مثلاً اگر دمای تانکر 9 و دمای استخر 12 باشد 6  دقیقه زمان برای همدما شدن نیاز است ) .

  • بسته به دمای آب باید ماهی ها  24 – 48  ساعت قبل قطع غذادهی شوند .

 

2.  حمل توسط مخزن :

  • ﻣﺨﺰن ﻫﺎي ﺣﻤﻞ بچه ﻣﺎﻫﯽ ﺑﺎﯾﺪ ﺣﺘﯽ اﻟﻤﻘﺪور دو ﺟﺪاره و ﻋﺎﯾﻖ ﺣﺮارﺗﯽ داﺷﺘﻪ ﺑﺎﺷﻨﺪ .

  • برای این منظور به یک مخزن پلاستیکی یا فلزی ( استیل ، آلومینیوم ) تمیز که برای همین منظور ساخته شده باشد ، نیاز است .

  • قبل از آبگیری مخزن بهتر است آن را ضدعفونی کنیم . این روش بیشتر برای حمل بچه ماهیها در مسیرهای طولانی به کار می رود .

  • روش کار بدین صورت است که ابتدا لوله های سوراخدار را که به لوله مرتبط به کپسول اکسیژن مرتبط است ، درکف مخزن قرار می دهیم ، سپس مخزن مورد نظر را با آب موجود در استخر پر می کنیم و شیر کپسول اکسیژن را باز می کنیم .

  • سپس با توجه به ظرفیت مخزن به آن بچه ماهی اضافه می کنیم ( مقدار بیوماس بچه ماهی نورس و انگشت قد در حمل و نقل با آب شیرین  kg/lit 15/  و حمل و نقل ماهیان درشت و مولدین kg/m3 25 - 30 ).

  • نکته قابل توجه در روش دوم این است که آب موجود در مخزن حتماً باید دارای چرخش باشد ، لذا برای این منظور از یک پمپ کوچک در بالای مخزن استفاده می شود . در این روش نیز مانند روش اول ، قبل از خالی کردن بچه ماهی ها در استخر حتماً باید آب موجود در حوضچه ها و تانکر هم دما شود .

 

نکات مهم حمل و نقل و نقل ماهیان :

  • برای حمل ماهیها به حوضچه ها باید توجه کرد که 48 – 72 ساعت قبل و 24 ساعت بعد از حمل و نقل ماهیها از غذادهی به آنها خود داری شود .

  • مقدار اکسیژن محلول بیش از10 – 12 میلی گرم در لیتر باشد و چون در ساعت و دقایق اولیه حمل مواد دفعی زیاد است بنابراین ، 15 دقیقه بعد از شروع حمل و نقل باید توقف کرد و رفتار ماهی ها چک شود.

  • اگر مسافت طولانی باشد هر ساعت توقف و ماهی را چک کنیم .

  • ﺑﺪﻟﯿﻞ ﻧﯿﺎز اﮐﺴﯿﮋن زﯾﺎد ﻣﺎﻫﯽ ﻗﺰل آﻻ ، ﺣﻤﻞ و ﻧﻘﻞ اﯾـﻦ ﻣـﺎﻫﯽ در ﮐﯿﺴـﻪ ﻫﺎي ﻧﺎﯾﻠﻮﻧﯽ ﺗﻨﻬﺎ در اوزان ﭘﺎﯾﯿﻦ و ﻣﺴﺎﻓﺖ ﻫﺎي ﮐﻮﺗﺎه ﻣﯽ ﺗﻮاﻧﺪ اﻧﺠﺎم ﮔﯿـﺮد و در ﺣﻤـﻞ و ﻧﻘـﻞ ﺑﭽﻪ ﻣﺎﻫﯿﺎن و ماهیان ﺑﺰرﮔﺘﺮ و ﺑﻪ ﻫﻨﮕﺎم ﻣﺴﺎﻓﺖ ﻫﺎي ﻃﻮﻻﻧﯽ ﺑﺎﯾﺴﺘﯽ ازﻣﺨﺎزن ﯾﺎ ﺗﺎﻧﮑﺮﻫﺎي ﺣﻤﻞ اﺳﺘﻔﺎده ﻧﻤﻮد .

  • ﻫﻤﭽﻨﯿﻦ اﮔﺮ از ﮐﯿﺴﻪ ﻫﺎي ﻧﺎﯾﻠﻮﻧﯽ ﺟﻬﺖ ﺣﻤﻞ و ﻧﻘﻞ اﺳـﺘﻔﺎده ﻣﯽ ﺷﻮد اﯾﻦ ﮐﯿﺴﻪ ﻫﺎ روي ﺳﻄﺢ آب اﺳﺘﺨﺮ ﻗﺮار داده ﺷﻮﻧﺪ ﺗﺎ اﺧﺘﻼف درﺟـﻪ ﺣـﺮارت آب ﮐﯿﺴﻪ ﻫﺎ و اﺳﺘﺨﺮﻫﺎ ﺑﯿﺶ از ﭼﻨﺪ درﺟﻪ ﻧﺒﺎﺷﺪ .

 

حمل و نقل ماهی ها تا بازار :

  • برای اینکار ماشین هایی استفاده می شوند که دارای سیستم سرد کننده می باشند .

  • ماهیان صید شده را درون سبد می ریزند و روی آنها یخ قرار داده و درون یخچال می گذارند تا کیفیت آن در مدت زمان بیشتری حفظ شود .


بهتر است مطالب زیر نیز مطالعه شوند:

مدیریت پرورش ماهی قزل آلا

تغذیه و غذا دهی در قزل آلا

هوا دهی در استخرهای پرورش ماهی

رقم بندی ماهیان

واژه نامه

ارسال نظر